BADIIY TARJIMADA HISSIY MAZMUN MUAMMOSI VA EMOTSIONAL ELEMENTLARNING TRANSFORMATSIYASI
Abstract
Badiiy matn tarjimasi jarayonida muallif nutqidagi hissiy-emotsional elementlarni saqlab qolish tarjimon oldidagi muhim vazifalardan biri hisoblanadi. Chunki badiiy asar qahramonlarining hissiy holati, ularning ruhiy kechinmalari va voqelikka bo‘lgan subyektiv munosabati aynan tilning emotsional-ekspressiv vositalari orqali ifodalanadi. Tarjima jarayonida semantik ma’no ko‘pincha nisbatan to‘liq saqlanib qolishi mumkin bo‘lsa-da, stilistik va emotsional komponentlar qisman o‘zgarishi yoki yo‘qolishi ehtimoli mavjud. Ushbu maqolada badiiy matnlardagi hissiy-emotsional elementlarning tarjimada qanday transformatsiyalarga uchrashi, ularning yo‘qolish sabablari va tarjimada adekvatlikni ta’minlash masalalari tahlil qilinadi. Tadqiqotda qiyosiy-tahliliy metoddan foydalanilib, badiiy dialoglar va qahramon nutqidagi emotsional birliklarning asl va tarjima variantlari solishtiriladi. Natijalar shuni ko‘rsatadiki, emotsional birliklar ko‘pincha leksik-semantik o‘zgarishlar, pragmatik moslashtirish yoki stilistik kompensatsiya orqali tarjima qilinadi. Shu bilan birga, ayrim hollarda emotsional intensivlik darajasi pasayib ketishi yoki butunlay yo‘qolishi mumkin. Tadqiqot natijalari badiiy tarjimada emotsional adekvatlikni ta’minlash uchun pragmatik va stilistik strategiyalardan foydalanish muhimligini ko‘rsatadi.
References
1. Baker, M. (1992). In Other Words: A Coursebook on Translation. London: Routledge.
2. Catford, J. C. (1965). A Linguistic Theory of Translation. London: Oxford University Press.
3. Halliday, M. A. K. (1978). Language as Social Semiotic. London: Edward Arnold.
4. Nasriddinov, D. (2021). Scientific Interpretation Of Fantasy Works And Their Types. Philology Matters, 35-49.
5. Newmark, P. (1988). A Textbook of Translation. London: Prentice Hall.
6. Nida, E. (1964). Toward a Science of Translating. Leiden: Brill.
7. Sodiqova, D.I. (2025) Analysis of principles of conveying feelings concerning literary translation. Ижтимоий-гуманитар фанларнинг долзарб муаммолари Актуальные проблемы социально-гуманитарных наук Actual Problems of Humanities and Social Sciences., 5 (5). pp. 332-337. ISSN 2181-1342
8. Sodiqova, D., Abdullayeva, M. (2025). Jorj Oruell Asarlari Tarjimasida Til va Emotsiya Uyg‘unligi.
9. Turgunov, S. (2026, January). Exploring Paralinguistic Markers Of Negative Expressiveness In Sociolinguistic Contexts. In London International Monthly Conference on Multidisciplinary Research and Innovation (LIMCMRI) (Vol. 3, No. 2, pp. 385-388).
10. Vinogradov, V. V. (1971). Stilistika. Teoriya poeticheskoy rechi. Moskva: Nauka.
11. Xalikova, D. (2023) Linguistic Study Of Secondary Nominative Units. Lteachin Anguage, 95
Downloads
Published
Issue
Section
License
Copyright (c) 2026 Dinora Sodiqova , Ismoil Olimjonov
This work is licensed under a Creative Commons Attribution-NonCommercial 4.0 International License.
Litsenziya shartlari
Bu ish Creative Commons Attribution-NoCommercial 4.0 xalqaro litsenziyasi ostida litsenziyalangan. Ushbu litsenziya nusxasini koʻrish uchun http://creativecommons.org/licenses/by-nc/4.0/ saytiga tashrif buyuring yoki Creative Commons, PO Box 1866, Mountain View, CA 94042, AQShga xat yuboring.
Ushbu litsenziyaga muvofiq, siz:
Ulashish — materialni istalgan vosita yoki formatda nusxalash va qayta tarqatish
Moslashtiring - remiks qiling, o'zgartiring va materialga asoslang
Litsenziya shartlariga rioya qilgan holda litsenziar ushbu erkinliklarni bekor qila olmaydi. Quyidagi shartlar asosida:
Atribut - Siz tegishli kredit berishingiz, litsenziyaga havolani taqdim etishingiz va o'zgartirishlar kiritilganligini ko'rsatishingiz kerak. Siz buni har qanday oqilona yo'l bilan qilishingiz mumkin, lekin litsenziar sizni yoki sizning foydalanishingizni ma'qullashini taklif qiladigan tarzda emas.
Notijorat - Siz materialdan tijorat maqsadlarida foydalana olmaysiz.
Hech qanday qo'shimcha cheklovlar yo'q - Siz boshqalarga litsenziya ruxsat bergan har qanday harakatni qonuniy ravishda cheklaydigan qonuniy shartlar yoki texnologik choralarni qo'llay olmaysiz.
